باج‌نیوزها در حال تلکه کردن

سه شنبه ۲۶ شهریور ۱۳۹۸ در ۱۲:۲۸


 اخیراً یکسری کانال‌های تلگرامی که ادمین‌های مشخص و اعضای زیادی دارند، خبرسازی می‌‌کنند. مثلاً در یک منطقه شهری سوژه‌ای را پیدا می‌کنند و با خبرسازی و یا جعل خبر سراغ یک مدیر شهری می‌روند تا خبر را بفروشند. فروشی که گاهی به ازای پول است و گاهی به ازای مجوز ساخت ‌و ‌ساز غیرقانونی. ما اصطلاحاً می‌گوییم تلکه می‌کنند.

ما هم اخبار موثقی داریم که فضای مجازی مثل تلگرام، توییتر و اینستاگرام وسیله‌ای برای شکل‌هایی از باج‌گیری شده است. به قول یکی از دوستان اینها «باج‌نیوز» اند. معمولاً مدیران این صفحات یا باج نیوزها با برخی شخصیت‌ها هم پیوند دارند و از طریق فضای مجازی با شیوه‌های غیراخلاقی در جهت منافع آن فرد کارهایی می‌کنند و مطالبی را منتشر می‌کنند که گاهی کذب و گاهی توهین‌آمیز است و درآمد هنگفتی هم به دست می‌آورند. برخی هم مستقلاً این کار را انجام می‌دهند و از این طریق درآمدهایی که گفته می‌شود گاهی بسیار هنگفت است، به دست می‌آورند. یک باجگیری مدرن. آیا این افراد اصولاً به اشخاص یا به نهاد و قدرتی متصل هستند؟

در گزارشات غیررسمی که به صورت پراکنده داریم، برخی شخصیت‌ها هستند که افرادی را برای اداره این قبیل صفحات در اختیار می‌‌گیرند و مبالغ خوبی هم پرداخت می‌کنند. در این صفحات و در جریان رقابت‌های سیاسی یا اقتصادی رقبای کارفرمای خودشان را به شکل‌های منکوب می کنند.

از آنجا که در این‌گونه مسائل، خلاء قانون را حس می‌کنیم در اینجا هم این نگرانی وجود دارد یا فکر می‌کنید همه ابعاد آن برای پیگیری افراد در قانون پیش‌بینی شده است؟

مشکل قانون نیست. ما باید این عادت غلط را به کنار بگذاریم که هر نارسایی را در کشور می‌بینیم برگردن خلاء قانون بیندازیم، این دیدگاه غلط است. مشکل در ناکارآمدی های اجرایی است. در این بحث مساله اساسی این است که در ایران متاسفانه نظام گردش اطلاعات به شدت مغشوش و درهم‌ریخته است. فرض کنید چند باج‌نیوز هم کشف شوند و با آنها برخورد شود، این چیزی را حل نمی‌کند. مساله اصلی و ریشه‌ای که آثار منفی‌اش هم مشهود است، این است که فضای رسانه‌ای رسمی و حرفه‌ای در ایران بسیار ضعیف شده است. مقصود من از فضای رسمی و حرفه‌ای رسانه‌هایی مثل رادیو، تلویزیون مطبوعات و خبرگزاری‌ها هستند.

مرجعیت رسانه‌ای در ایران آسیب جدی‌ای پیدا کرده است، آن هم در شرایطی که در جامعه تقاضا برای اطلاعات وجود دارد و به هرحال جامعه برای گردش اطلاعات تقاضای فراوانی دارد. این تقاضا به جای اینکه توسط رسانه‌های رسمی حرفه‌ای پاسخ بگیرد، پاسخ خود را از فضای مجازی می‌گیرد. فضای مجازی هم اصولاً حرفه‌ای نیست. گاهی اوقات مسئولیت‌های قانونی و اخلاقی در آنها رعایت نمی‌شود. بگذارید مثالی بزنم: فرض کنیم کار مغازه‌هایتان را کساد کنند. از داروخانه تا گوشت‌فروشی و بقالی و…، مردم مجبور شوند مواد غذایی‌شان را از دستفروش‌ها و داروهایشان را از ناصرخسرو تهیه کنند! خیلی اوقات در این قبیل دستفروشی‌ها مواد آلوده هم وجود دارد. مشکل اصلی جامعه ما که متاسفانه هیچ همتی برای اصلاحش نمی‌بینیم، این است که فضای رسانه‌ای رسمی در ایران به شدت ضعیف شده و اثرش کاهش پیدا کرده و تقاضا به فضای مجازی منتقل شده است. در فضای مجازی هم اتفاقات بسیار زیادی می‌افتد که تقریباً می‌توان گفت غیرقابل کنترل و غیرقابل مدیریت است.

البته این موضوع را می‌توان به آزادی مطبوعات ربط داد. یعنی اگر فضای رسانه‌ها آزادی لازم را داشت، اهالی رسانه هم مجبور نمی‌شدند خیلی از افشاگری‌ها را در فضای غیررسمی و شبکه‌های اجتماعی انجام دهند و به دنبالش هم سودجویی‌های این چنینی کمتر رخ می‌داد.

بله اما اهالی رسانه اینجا مقصر نیستند. مهم این است که رسانه‌ها نمی‌توانند کارشان را درست انجام دهند و مردم نیازشان را در رسانه‌ها پیدا نمی‌کنند و مصرف‌کننده است که وارد فضای مجازی می‌شود. البته در کنار مطبوعات، رادیو و تلویزیون هم وجود دارد. متاسفانه صداوسیما به نظر من و به نظر خیلی از کارشناسان رسانه حرفه‌ای عمل نمی‌کند.

در نهایت افرادی که این ماجرا برایشان پیش می‌آید و مشخصاً مدیرانی که دچار این داستان می‌شوند، بهترین کاری که می‌توانند انجام دهند چیست؟ قطعاً از یک طرف نگران این هستند که اگر اشتباهی کردند، حتی‌الامکان رسانه‌ای نشود، ولی اگر بخواهند کار حقوقی کنند بهترین و حرفه‌ای‌ترین کار چیست؟

اگر بخواهند درست کار کنند هر مورد از اینها را باید گزارش دهند. مگر آنکه خود این فرد متخلف باشد یا مرتکب جرم شده باشد و چیزی به عنوان حق‌السکوت داده باشد. اما مهم‌ترین راه‌حل این آسیب و مشکلات دیگر فضای اطلاع رسانی کشور، احیای فضای رسانه‌ای رسمی و حرفه ای است.

کامبیز نوروزی _ حقوقدان

نظرسنجی

  • Sorry, there are no polls available at the moment.

آخرین اخبار